İdrar yapma (miksiyon), sinir sisteminin olgunlaşması sonrası kişinin kontrol altında tutabileceği öğrenilmiş bir davranıştır. Normal bir idrar yapma için idrarın depolandığı mesane, idrarın mesanede tutulması için gerekli kaslar, idrarın vücuttan atılmasında rol oynayan üretranın koordinasyonu ve yeterli sinir-kas ilişkisi gereklidir.

Sağlıklı bir idrar yapma için kontrolümüz dışında çalışan sinirler ve kişinin kontrol edebileceği kasları uyaran sinirler gereklidir.

Bir idrar yapma döngüsü şu şekildedir:

İlk doluluk: İdrarın %40’ı mesanede dolu iken meydana gelir ve kişiyi rahatsız etmez.

İlk idrar yapma hissi: İdrarın %60 ‘ı mesanede dolu iken meydana gelir ve uygun ortamda idrar yapılır ancak istenir ise ertelenebilir.

Kuvvetli idrar yapma hissi: İdrarın %90’dan fazlasının mesanede dolu olması durumunda meydana gelir, kaçırma korkusu olmaksızın devamlı bir işeme isteği vardır.

Üriner inkontinans istemsiz idrar kaçırma durumudur. Yaşamsal bir sorun olmamasına karşın sosyal ve hijyenik bir problemdir. Psikolojiyi, sosyal ilişkileri ve kişinin ekonomik durumunu olumsuz etkiler ve kişinin yaşam kalitesi bozulur.

İstemsiz idrar kaçırmaya neden olan faktörler:

Yaş (her yaş grubunda görülür fakat ileri yaşlarda sıklığı artar),

Cinsiyet (kadınlarda erkeklere göre 2-3 kat daha fazla görülür.),

Doğum sayısı ve şekli,

İlk doğum yaşı,

Obezite (aşırı kilolu olma),

Kabızlık,

Şeker hastalığı,

Uzun süredir devam eden öksürük,

Menopoz,

Üriner enfeksiyon geçmişi,

Histerektomi (rahmin alınması ameliyatı) nedenler arasındadır.

Üriner inkontinans tipleri

Stres üriner inkontinans: Efor, egzersiz, ıkınma veya öksürme sonrası ortaya çıkan istemsiz idrar kaçırma olayıdır. Karın içi basıncın idrarın çıkış yolundaki basıncı aşmasına bağlı olarak idrar kaçırma meydana gelir.

İdrar çıkışında görevli yapıların normalden fazla hareketli olması (üretral hipermobilite) ve idrarın mesanede tutulmasında gerekli olan yapıların yetersizliği veya az çalışması (intrensek sfinkter yetmezliği) sebepleri olabilir.

Sıkışma (urge) üriner inkontinans: Aciliyet hissi ile beraber veya hemen sonrası ortaya çıkan istemsiz idrar kaçırma olayıdır. Aciliyet hissi hemen idrar yapma ihtiyacının olması, idrarı bekletememe durumudur.

Nedeni: Kas, sinir veya her ikisinin de ortak olarak hasarına bağlı olabilir. Ya da sebebi belli olmayabilir (idiyopatik).

Miks tip: Hem stres üriner inkontinans hem de sıkışma tipi üriner inkontinans beraber görülebilir.

Devamlı üriner inkontinans: İdrarın tutulmasını sağlayan yapılarda ciddi hasar bulunan idrar kaçırma olayıdır.

Fonksiyonel üriner inkontinans: Üriner sistem normaldir. Sebebi hareketsiz yaşam, yatağa bağımlı olma veya bilişsel sorunlardır (algı problemi, düşünme, unutkanlık vb.)

Dolma taşma tipi üriner inkontinans: Sıklıkla erkeklerde görülür. Bilinçsiz idrar kaçırma diye adlandırılır. İdrar çıkarma ihtiyacı olmadan meydana gelir. Böbrek sisteminde de bozulma vardır sebebi mesane içi darlığa sebep olan prostat veya taş olabilir.

Nokturnal (gece) idrar kaçırma: Uykuda idrar kaçırma durumudur.

Diğer idrar kaçırma tipleri: İlişki esnasında idrar kaçırma, gülme sırasında idrar kaçırma, işeme sonrası tam boşaltılamayan mesanede kalan idrarın kaçırılması gibi tipleri de vardır.

DEĞERLENDİRME

Öncelikle genel değerlendirme yapılır (yaş, yürüyüş şekli, ayakta duruş ve şişmanlık). Hastanın genel performans ve nörolojik durumu ilk bakışta hasta ile ilgili önemli bilgiler sağlayabilmektedir.

Abdomen (karın) muayenesi: İleri derecede hacmi artmış mesane veya kitle tespit edilebilir.

Genital ve perineal muayenede anatomik anormallikler, kas zayıflıkları ve kas kayıpları değerlendirilir

Rektal muayenede fekal impakt (dışkının serleşerek bağırsakta kalması), kitle, kasın kasılma durumu ve duyu kaybı var mı sorgulanır.

Nörolojik muayenede bilişsel durum, pelvik taban kas gücü değerlendirmesi, duyu ve motor fonksiyonlar, refleksler, S2-S4(işemenin kontrol edildiği yer) muayenesi, kasların kasılabilirliği ile kasılma gücü ve bazı sinirler değerlendirilebilir.

Bu değerlendirmelere ek olarak bazı özel testler yapılabilir örneğin:

  1. a) Stres testi: Stres testi; valsalva manevrası veya öksürük ile idrar kaçırmanın görülmesini içerir. Bu prosedür hastanın mesanesi dolu iken; doğum pozisyonunda veya tercihen ayakta iken yapılmalıdır.
  2. b) Ped testi: Üriner inkontinansın varlığını ve derecesini gösteren ve hastanın semptomları ile paralel sonuçlar veren, en objektif testlerden birisidir. Bu testte 500 ml sıvı desteğini takiben, ağırlığı önceden bilinen ped hastaya verilir. Bu süre içinde hastadan öksürme, merdiven çıkma, oturup kalkma gibi karın içi basıncını arttıran belirli hareketleri yapmaları istenir. Süre sonunda pedde ölçülen ağırlık farkının, kaçan idrar miktarını gösterdiği kabul edilir. Bu miktar; 2 gramdan az ise normal, 2-10 gram arasında ise hafif, 10-50 gram arasında ise orta, 50 gram üzerinde ise şiddetli üriner inkontinans lehine değerlendirilir.

Bunlar dışında laboratuvar testleri ve görüntüleme yöntemlerinden de yararlanılır.

TEDAVİ

Fizyoterapide temel prensipler: İdrar kaçırmayı tetikleyen davranış, ortam veya aktivitelerin düzenlenmesi ve hayat stilinde değişiklikler.

İlk değerlendirmede istenen üriner günlük ile hastaların mesane fonksiyonlarını farkına varmalarını sağlamak ve istemsiz idrar kaçırmayı kontrol altına almak.

Pelvik taban kasları kullanılarak mesanenin nasıl kontrol altına alınabileceğini öğretmek.

Pelvik taban kas, ligaman ve fasyadan oluşur ve destek görevi görür. Mesane boynu ve üretrayı destekleyerek karın içi basıncı mesane, mesane tabanı ve üretraya eşit şekilde iletir

Pelvik taban rehabilitasyonu:

Pelvik taban kuvvetlendirme egzersizleri, karın sırt bacak kasları kuvvetlendirme, solunum egzersizleri, gevşeme eğitimi, düzgün duruş egzersizleri…

Pelvik taban kas gücü için elektrik stimülasyon uygulamaları ile kas gücünü arttırmak, dolaşımı arttırmak, farkındalığı arttırmak amaçlanır ve kişi yeterli kas gücüne ulaşınca aktif egzersizlerle kombinlenir avantajı hastanın efor sarf etmesine gerek kalmaz.

Gerekli durumlarda feedback uygulamaları ve vajinal konilerde kullanılır.

Biofeedback: Fizyolojik aktivitenin kaydedilip hastaya görsel ve duysal işaretlerle yansıtılması böylece hasta pelvik taban kaslarını anlar ve seçici olarak kullanabilmeyi öğrenir.

Vajinal koniler: Ağırlıkları 20-90 gram arasında olan koniler vajinaya yerleştirilir ve düşmemesi için hastanın kaslarını kasması istenir. Günde 2 defa 15dk’lık seanslar halinde uygulanır böylece hasta doğru kas grubunu kasmayı öğrenir

Pelvik taban egzersizler ilk basamak tedavisinde etkilidir ve profesyonel yardımla yapılan egzersizler kişinin kendi kendine yaptığı egzersizlerden daha faydalıdır.

Bunun dışında mesane eğitimi ve davranış değişikleri ilk basamak tedavide etkilidir ve altın standarttır.

Kesin cerrahi gereken hastalar dışında, fizik tedavi ve egzersizin yer aldığı konservatif tedaviler mutlaka denenmelidir.

Bu yöntemlerle hastalığın şiddetini azaltmak ve yaşam kalitesini arttırmak mümkündür.

Farmakolojik tedavi (ilaçlar ile) İlaçlar ancak uzman hekim tarafından belirlenmektedir. Doktorunuzun belirlediği ilaçları düzenli ve belirlenen dozda kullanmalısınız.

Cerrahi tedavi yöntemleri

Konservatif tedavi yetersiz kaldığında ve ileri derecede anatomik bozukluk ile birlikte görülen vakalarda cerrahi önerilir.

İdrar kaçırma konusunda nedenlerin ortaya konması için dünyada altın standart test ürodinamidir.

Ürodinami testinde amaç mesane ( idrar torbası) doldurulurken, mesane içindeki, karın içindeki basınçların ölçülmesi, mesane kasılmalarını sağlayan sinirlere yönelik EMG ( elektormiyografik inceleme) yapılması ve işeme sırasında mesane kasılma basınçları ve elektriksel aktivitesinin incelenerek kaçırma veya yapamama durumlarının açıklamasıdır.

Cerrahi uygulamalar:

Sentetik materyal injeksiyonları: Karbon kaplı zirkonyum, kalsiyum hidroksiapatit, polidimetilsiloksan gibi birtakım sentetik materyaller, üretra altına ve çevresine enjekte edilir. Üretra altındaki destek doku ve mesane boynunu destekleyerek inkontinası engellerler. Stres inkontinans tedavisinde cerrahi yöntemler başarısız olursa enjeksiyon uygulanabilir.

Son derece kolay bir teknik olup lokal anestezi ile 5 dakika süren bir işlemle uygulanmasına karşın sıklıkla müdahalenin belli periyotlarda tekrarlanması gerekir. Başarı oranı % 60 civarındadır.

Botulinum toxin tip A: Botulinum toksin, aşırı ya da istenmeyen kas aktivitelerinin önlenmesi ya da düz kas tonusu azaltmak amacı ile pek çok alanda kullanılmaktadır.

 Mesanenin kas tabakasına Botoks uygulaması, özellikle hiperaktif mesane sendromu ve sıkışma tipi inkontinansta faydalıdır. Ancak Botoks uygulaması fazla yapılırsa hasta idrar yapmada zorlanabilir. Her 6-9 ayda bir tekrarlanmalıdır

Sinir uyarıcı cihazlar: Posterior tibial sinirin elektriksel stimulasyonu, sakral işeme merkezini (S2-S4) uyaran cihazlar ve bacağa ve kalçaya uygulanabilen sinir stimülatörleri mevcut olup kullanımları son derece sınırlıdır.

Cerrahi operasyonlar:

Cerrahi abdominal (karından), laparoskopik veya vajinal yolla uygulanabilmektedir. Günümüzde en etkili yöntemler vajinal yolla gerçekleştirilen cerrahi tekniklerdir. Hasta operasyondan bir gün sonra taburcu edilebilmekte ve hemen günlük yaşamına dönebilmektedir.

Günümüzde en sık kullanılan cerrahi prosedürler, Sling (Askı) operasyonlarıdır. Bu operasyonların temelinde, mesane boynu çevresine yerleştirilen kasın sfinkter benzeri fonksiyon görmesi amacı yatar. Sentetik veya biyomateryal kullanılarak pelvik askı oluşturulması, mesane boynu ve üretranın desteklenmesi esasına dayanan operasyonlardır.

TVT, TOT ve mini-sling teknikleri popüler olarak uygulan operasyonlardır.

Laparoskopik olarak BURCH operasyonları da vajinal cerrahiye eşdeğer başarı oranlarına sahiptir. Uygun hastalarda güvenle uygulanmaktadır. Açık abdominal cerrahi ise, sadece inkontinans için nadiren uygulanmaktadır.

Uzman ekibimiz sizlere yardımcı olabilmek için hazır bekliyor. Sağ alt köşedeki çevrim içi sohbet butonuna tıklayarak bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Sitemiz sadece bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi için mutlaka doktorunuza danışmanız gerekmektedir.

Yorumlar

avatar
  Subscribe  
Bildir
WhatsApp chat