Ampütasyon herhangi bir nedenle bir uzvun belli bir seviyeden kaybedilmesi ya da cerrahi bir işlemle kesilip vücuttan uzaklaştırılması işlemidir. Ampütasyon sonrasında uzuvda kalan kısma güdük denir.

Yaşa eşlik eden birçok rahatsızlık ve hastalık bulunduğu için ampüteli popülasyonun çoğu yaşlı insanlardır.

Var olmayan ya da sonradan kayıp olan vücut kısmının yerini alarak kişiye hareketlerinde ve günlük yaşamda bağımsızlık kazandıran ek cihaza protez denir. Ampütasyon sonrası ihtiyaca ve isteğe bağlı olarak protez kullanımı tercih edilebilir.

Ampütasyon Nedenleri

Kanın vücutta dolaşımındaki problemler (en sık neden), trafik kazaları, iş kazaları, silahlı yaralanmalar, mayın, tümörler, fazla antibiyotik kullanımı sonrası karaciğer ve böbreğin hasara uğraması sonucu gelişen uzun süredir devam eden enfeksiyonlar, doğuştan var olan problemler, vücuttaki eşitsizlikler (bir kol veya bacağın uzun olması) gibi nedenlerden kaynaklanır.

Ampütasyon hiçbir zaman cerrahi başarısızlık olarak değil, hastayı daha fonksiyonel duruma getirmek için yapılan bir uygulama olarak kabul edilmektedir. Ampütasyon cerrahisinde dikkat edilmesi gereken konu seviye seçiminin doğru yapılmasıdır. Genel yaklaşım mümkün olduğu kadar uzunluk sağlamaktır fakat protezin fonksiyonel durumu da mutlaka dikkate alınmalıdır.

Ampütasyon Sonrası Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon

Ampütasyon öncesi dönemde başlayıp kişinin protezini başarı ile kullanarak toplumla yeniden bütünleşmesine ve mesleğine geri dönmesine kadar devam eden bir süreci içine alan rehabilitasyon çalışmalarının tümüne ampüte rehabilitasyonu denir.

Rehabilitasyon başarısı uygun cerrahi girişime, rehabilitasyonun hemen başlatılmasına, ampütasyon uygulanan kişiyle iletişim ve kişinin motivasyonunun sağlanmasına, kullanışlı ve estetik bir protez yapılmasına bağlıdır.

Cerrahi işlemden önceki dönem: Örneğin vücutta bacak, ayak gibi bölgelere cerrahi girişim yapılacaksa kol, gövde, sırt, karın kasları gibi vücudun üst bölümleri kuvvetlendirilir. Vücudun üst bölgelerine cerrahi girişim yapılacaksa omuz kasları, kürek kemiği çevresi kaslar, sırt kasları, boyun kasları kuvvetlendirilir.

Cerrahi işlem uygulanmayan sağlam taraf kasları kuvvetlendirilir. Solunum egzersizleri öğretilir. Cerrahi sonrası dönem hakkında kişi bilgilendirilir.

Cerrahi işlemden sonraki dönem: Cerrahi sonrası yapılan egzersizlerle normal eklem hareketini devam ettirmek, eklemde sertlikleri önlemek, kesilen uzuvdan kalan kısımların kan dolaşımını arttırmak, kalan kısımların şekil almasını sağlamak, kullanmamaya bağlı kas güçsüzlüklerini ve kas kayıplarını önlemek, kişinin dayanıklılığını ve motivasyonunu arttırmak, günlük yaşamda mümkün olan en iyi bağımsızlık, ev içi düzenlemeler ve evde fonksiyonel olabilme, sosyal çevreye adaptasyon amaçlanır.

Ampütasyon sonrası ağrı: Güdükte ödeme, hematoma ve enfeksiyona bağlı, erken yürüme araçlarının kullanımı ve aktif egzersizlere bağlı veya fantom ağrısı şeklinde gelişebilmektedir. Kontrol altına alınması için pek medikal tedavi, cerrahi tedavi, fizik tedavi ve psikolojik tedavi uygulanmaktadır. Fizik tedavi ajanlarının yanı sıra solunum ve gevşeme egzersizlerinin de ağrıyı azalttığı bilinmektedir.

 Ampütasyon sonrası ödem: Operasyon sonrası kalan vücut kısmındaki ödem azaltılmalıdır böylece daha iyi yara iyileşmesi sağlanır, ağrı azalır, kalan uzvun duruşu ve hareketliliği korunur. Güdük ödeminin azaltılmasında yara iyileşmesini takiben zıt banyolar, yüksekte tutma ve fizik tedavi ajanları kullanılmaktadır.

Ampütasyon sonrası pozisyon verme: ampütasyon sonrası kalan kasların hakimiyetine bağlı olarak ekstremitenin düzgün duruşu bozulur. Genelde dizin üstünden yapılan kesilerde uzuv yana ve dışa doğru bükülme eğilimindedir. Diz altından yapılan kesilerde de uzuv karına doğru bükülme eğilimindedir.

Ampütelerde kesilen uzuvdan kalan kısımdaki ödemi azaltmak, kalan kısmı şekillendirmek, kişiyi kullanılacaksa proteze hazırlamak amacıyla bandaj uygulamaları yapılır. Fizyoterapist bandaja dikişler alındıktan sonra başlar.

Cerrahi uygulanmayan bölgeler günlük yaşamı daha kolaylaştırmak için kuvvetlendirilmelidir. Koltuk değneği ile hareket eğitimi verilmelidir. Protez kullanılacaksa proteze uyum sağlanmalıdır. Duyu eğitimi verilmelidir.

Vücudun alt kısmındaki ampütasyonlar için; Kişiye uygun pozisyonlama verilmelidir. Eklemde oluşabilecek sertlikleri önlemek için uzvun kalan kısmı nötral pozisyonda kum torbaları ile desteklenmelidir kalan uzuv yana ve dışa dönme eğilimindeyse hafif içe doğru pozisyonlanabilir.

Günde en az 3 defa yarım saat yüzüstü yatırılmalı, oturmaya başladıktan sonra ise tekerlekli sandalyede bir defada iki saatten fazla oturmamalıdır.

Ameliyatı takiben 48 saat içinde kalan uzuva aktif hareket egzersizleri, hareketin açığa çıkmadığı ama kaslarını kasacağı egzersizler verilir.

Diz üstünden olan kesilerde kalçayı arkaya, içe hareket ettiren kaslar; diz altından olan kesilerde diz çevresi kasları kuvvetlendirilmelidir.

Kişiye sırtüstü, yan yatarken, yüzüstü egzersizler verilmelidir.

Kalan uzuv alttan hafif desteklenirken uzvu aşağı doğru bastırmak, içe doğru hareket ettirmek, düz bir şekilde yana doğru hareket ettirilmelidir.

Oturma dengesi sağlanmalıdır.

Tekerlekli sandalyeye geçiş öğretilmelidir.

Vücudun üst kısmındaki ampütasyonlar için: Omuz ve kürek kemiği çevresi kaslarına ve kalan uzvun kaslarına yönelik egzersizler, düzgün duruş egzersizleri ve solunum egzersizleri yapılmalıdır.  Dirsek altından olan operasyonlarda ise dirsek çevresi kaslar kuvvetlendirilmelidir. Dirsek üstünden olan operasyonlarda omuz çevresi kaslar kuvvetlendirilmelidir.

Pozisyonlama çok önemlidir dirsek üstü operasyonlarda kalan uzvun yukarı yana ve içe hareketi önlenmelidir. Dirsek altından operasyonlarda uzvun yukarı hareketi önlenmelidir.

Yemek yeme, kendine bakım, giyinme, soyunma gibi günlük yaşam aktiviteleri değerlendirilmeli ve kolaylaştırıcı yöntemler öğretilmelidir.

Protez kullanılacaksa; Protez eğitimi, protezi takıp çıkarma, protezi kontrol hareketleri öğretilmeli. Kişi protezle günlük yaşama alıştırılmalı, uzuv ve protezin bakımı öğretilmelidir.

Kendine bakım aktiviteleri, yemek yeme aktiviteleri, masa başı aktiviteleri, ev aktiviteleri, serbest yürüyüş, ayakta dik duruşta protez kontrolü, ayakta durma ve denge eğitimi, vücut ağırlığını sağa sola aktarma, yere oturup kalkma, engel geçme, yerden bir şey alma, arabaya binme inme gibi aktiviteler rehabilitasyon programında yer almalı ve fizyoterapist tarafından hastaya öğretilmelidir.

AMPUTASYON BİR KAYIP DEĞİLDİR, DOĞRU BİR REHABİLİTASYON SÜRECİ SİZİN EKSİK PARÇANIZ OLUR.

Uzman ekibimiz sizlere yardımcı olabilmek için hazır bekliyor. Sağ alt köşedeki çevrim içi sohbet butonuna tıklayarak bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Sitemiz sadece bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi için mutlaka doktorunuza danışmanız gerekmektedir.

 

Yorumlar

avatar
  Subscribe  
Bildir
WhatsApp chat