Solunum Rehabilitasyonu

“Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı” kısaltması olan KOAH hastalığı, akciğerinde bulunan hava yollarının kalıcı olarak daralması ile oluşmaktadır. Dünya en sık ölüme yol açan 4. hastalıktır.

KOAH ilerleyici, geri dönüşü olmayan ve önlenebilir bir hastalıktır. Özellikle sigara dumanı ve zararlı gazlar, akciğerde bulunan alveol denilen hava keseciklerinin yapısının bozulması (amfizem) ve aşırı miktarda balgam üretimi (kronik bronşit) ile karakterizedir.

KOAH’ın en büyük risk faktörü sigaradır. Genellikle 20 yıl boyunca günde bir paket sigara içme sonrasında ortaya çıkmaktadır. Daha yoğun sigara kullananlarda bu süre kısalmaktadır. Pasif sigara içiciliği, meslek nedeni ile toz ve dumana maruz kalmak, hava kirliliği, evlerde ısınmak için organik yakıt (tezek) kullanmak diğer risk faktörleridir.

KOAH belirti ve bulgularına göre 4 gruba ayrılır: Hafif, Orta, Ağır ve Çok ağır.

Hafif KOAH: Tempolu işlerde, hızlı yürüme, merdiven çıkma gibi efor gerektiren aktiviteler sırasında nefes darlığı görülür. Öksürük ve balgam vardır.

Orta KOAH: Günlük işleri yaparken nefes darlığı görülür. Öksürük ve balgam miktarı artmıştır.

Ağır KOAH: Nefes darlığı süreklidir. Hastanın günlük işlerini engeller

Çok Ağır KOAH: Nefes almak son derece zordur ve ev içerisinde bile hareket etmeyi engeller

KOAH’da en çok görülen belirtiler nefes darlığı, öksürük ve balgam çıkarmadır. Nefes darlığı nedeniyle hastalar fazla hareket etmek istemezler. Bununla birlikte günlük yaşama katılım azalır, mutsuzluk ve depresyon başlar. Hareketin azalması ile birlikte kaslar zayıflamaya başlar. Kaslar zayıfladıkça yorgunluk ve nefes darlığını artar. Böylelikle hastalar bir kısır döngüye girer ve durumları her geçen gün kötüleşir. Bu kısır döngüden çıkmak için uzman fizyoterapistler eşliğinde uygulanan pulmoner rehabilitasyon programları ile hastaların, fiziksel aktivite düzeylerini arttırılabilir ve nefes darlığını oluşumunu engelleyebilir.

Pulmoner rehabilitasyon programlarının içinde aerobik egzersizler (yürüyüş bisiklet), kas güçlendirme egzersizleri, solunum egzersizleri, hasta eğitimi gibi hastanın ihtiyacına göre uygulanabilecek birçok yöntem bulunmaktadır.

Pulmoner Rehabilitasyonun Amacı:

  • Hastaların fiziksel kapasitelerini arttırmak
  • Yaşam kalitesi arttırmak
  • Hastalarda fonksiyonelliği sağlamak
  • Solunum ve iskelet kas kuvvetini ve dayanıklılığını arttırmak
  • Havayolu temizliğini sağlamak
  • Dispne (Nefes Darlığını) azaltmak
  • Hastaneye yatışları azaltmak
  • Anksiyete ve depresyonu azaltmaktır.

Pulmoner rehabilitasyon programları; hasta eğitimi, egzersiz eğitimi, solunum fizyoterapisi, beslenme eğitimi, psikososyal destekten oluşmaktadır.

Hasta Eğitimi

Hastalara KOAH ile ilgili bilgilerin verilmesi ile başlar. Semptomları nasıl yöneteceği, ilaç kullanımının nasıl olacağı, sigaranın bırakılması, tedavi sürecini nasıl yöneteceği hakkında gerekli eğitimlerin verilmesini kapsar.

Egzersiz Eğitimi

Egzersiz eğitimi, pulmoner rehabilitasyonun en önemli bileşenidir.

  • Aerobik egzersiz eğitimi,
  • Solunum kas eğitimi,
  • Kuvvet eğitiminden oluşmaktadır.

KOAH’lı hastaların egzersiz kapasitesi kısıtlıdır. Bunun nedeni kas zayıflığı, akciğerlerde hava hapsi, nefes darlığı, dokuların iyi oksijenlenmemesi, akciğerlerin yapısının bozulması nedeniyle alınan havanın kana geçememesi, sistemik inflamasyon ve depresyon olarak sıralanabilir. Egzersiz kapasitesinin kısıtlı olması hastaların hareket kabiliyetinin de azalmasına yol açmaktadır.

Aerobik Egzersiz Eğitimi

Aerobik egzersiz eğitimi, egzersiz eğitiminin ana unsurudur. KOAH hastalarının aerobik egzersiz eğitiminden fayda sağlayabilmeleri için egzersizin belirli bir şiddette (orta-yüksek) yapılması gerekmektedir. Düşük şiddette yapılan egzersizler faydaları çok daha azdır. Egzersizin şiddetini belirleyebilmek için Tepe oksijen kullanımı, maksimum kalp hızı ve Borg skalası gibi yöntemler kullanılır. Egzersizin frekansı haftada en az 3 gün olmalıdır. Daha düşük frekanslarda kazanımlar daha azdır. Süresi ile ilgili kesinlik yoktur hastanın durumu, beklentisi, çalışma frekansı gibi birçok parametre göz önüne alınarak belirlenir. Ancak uzun süreli egzersiz eğitiminin etkilerinin daha fazla korunduğuna dair kanıtlar vardır.

Aerobik egzersiz eğitimi, yürüyüş bandı, bisiklet, kol ergometresi, yüzme, dans gibi egzersizlerden oluşmaktadır. Aerobik egzersiz eğitiminin faydaları, belirli bir iş yüküne karşı oksijen gereksinimini geliştirmek, belirli bir iş yüküne karşı egzersiz kapasitesini geliştirmek, kaslarda laktik asit birikmesini geciktirmek böylece daha geç yorulmak gibi yararlı etkileri vardır. Bu sayede hastalar günlük yaşamda aktiviteler sırasında daha geç yorulmakta ve daha az nefes darlığı hissetmektedirler.

Solunum Kas Eğitimi

KOAH’lı hastalarda görülen hava hapsi nedeni ile akciğerler tam boşalmamaktadır. Bu durum solunum kaslarına binen yükü arttırmakta ve hareket anında nefes darlığının artmasına neden olmaktadır. KOAH hastalarında solunum kas gücü ve dayanıklılığı azalmıştır. Bu nefes darlığına, uyku anında kanda bulunan oksijenin düşmesine ve hareket kısıtlanmasına neden olur. Bu nedenle solunum kas kuvveti değerlendirilmesi çok önemlidir. Nefes alırken ve nefes verirken ölçülen ağız içi basınçları ile solunum kas kuvveti değerlendirilir. Solunum kaslarında zayıflığı bulunan KOAH hastalarına uygulanacak olan solunum kas eğitimi sayesinde solunum kas kuvveti artmaktadır. Bu sayede hastaların yaşam kalitesi, egzersiz toleransı, günlük yaşam aktiviteleri artmakta nefes darlığı, anksiyete ve depresyon azalmaktadır.

Kuvvet Eğitimi

Kuvvet eğitimi, kasların güçlenmesini sağlar. KOAH hastalarında sistemik inflamasyon, kullanılan ilaçlar, dokuların az oksijenlenmesi, yeme bozukluğu, hareket kısıtlılığı kas kaybına neden olur. Bu kas kaybının önlenmesi için kuvvet eğitimi çok önemlidir. Hastaların bir kere kaldırabildiği maksimum ağırlığa göre büyük kas gruplarına yönelik düzenlenir. Serbest ağırlıklar, makinalar, elastik bantlar, vücut ağırlığı kullanarak uygulanır. Kuvvet eğitimi kas gelişimi ve fonksiyonel aktivite performansını arttırmaktadır. Kuvvet eğitimi, aerobik eğitim ile birlikte uygulandığında hastaların kazanımları daha fazla olmaktadır.

Solunum Fizyoterapisi

KOAH’ın en belirgin semptomları öksürük, balgam ve nefes darlığıdır. Solunum fizyoterapi yöntemleri içinde olan solunum egzersizleri ile akciğerlerin iyi oksijenlenmesi sağlanır, öksürük eğitimi, manuel teknikler ve postürel drenaj yöntemleri ile balgamın çıkması sağlanarak akciğer hijyeni sağlanır.

Solunum Egzersizleri

  • Büzük dudak solunumu,
  • Diyafragmatik solunum,
  • Solunum kontrolü,
  • Lokal ekspansiyon egzersizleri,
  • Maksimum inspirasyonda tutma egzersizleri,
  • Aktif solunum teknikleri döngüsü
  • İnsentif Spirometre egzersizleri uygulanabilir.

Akciğer hijyenini sağlamak için solunum egzersizleri, perküsyon, vibrasyon, shaking, öksürük ve zorlu ekspirasyon eğitimini kapsamaktadır.

Beslenme Eğitimi

KOAH’ta sıklıkla kilo kaybı bununda ana nedeni olan iskelet kas kaybı görülmektedir. KOAH’lı hastaların büyük bir çoğunluğunda yeme bozukluğu vardır. Yağsız beden kitlesinin kaybı, yaşam süresi ile doğrudan ilişkilidir. Bu yüzden KOAH tanısı aldıktan sonra mutlaka beslenme ve diyeti değerlendirilmeli ve uygun beslenme programı başlanmalıdır.

Psikososyal Eğitim

KOAH hastalarının yaklaşık %50’inde psikolojik bir bozukluk mevcuttur. Bu bozukluklar yaşam kalitesini engellemekte, egzersize katılımı düşürmekte, hastanede yatışı arttırmak ve mortalite oranını arttırmaktadır. Bu yüzden psikolojik bozukluklar mutlaka değerlendirilmeli ve kontrol altında tutulmalıdır.

Sonuç olarak pulmoner rehabilitasyon KOAH dahil bütün solunum hastalıklarında güvenle uygulanan etkisi kanıtlanmış bir tedavi yöntemidir. Hastaların yaşam kalitesini arttırır, nefes darlığını azaltır, günlük yaşam aktivitelerine katılımı sağlar, fiziksel performansı geliştirir.

Sitemiz sadece bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi için mutlaka doktorunuza danışmanız gerekmektedir.