Temporamandibular eklem veya diğer adıyla çene eklemi; konuşma, yutma, çiğneme gibi ağız fonksiyonlarını yerine getirmesi nedeniyle vücudun en fonksiyonel eklemlerinden biridir. Bu bölge alt ve üst çenenin birleştiği yerde bulunur ve çene kemiği, çiğneme kasları, ligamentler baş ve boyun çevresi kaslar, diş, yanak, dudak ve tükürük bezlerinden etkilenen karmaşık bir yapıdır.

Yerini elimizi kulak kepçesinin önündeki üçgen şeklinde yapının üzerine koyarak bulabilirsiniz. Parmağınızı bir miktar ön tarafa doğru kaydırıp bastırarak ağzınızı açıp kapattığınızda da bu ekleminiz hissedebilirsiniz.

Günde ortalama 1500-2000 kere kullanılır. (50-100 kere yutkunmada, dakikada 6-8 kere nefes almada)

3 ana düzlemde hareketi vardır:

1) Çenenin yukarı-aşağı (elevasyon-depresyon) hareketi.

2) Çenenin öne-arkaya (protrüzyon-retrüzyon) hareketi.

3) Çenenin sağa sola (deviasyonları) hareketi.

Yapısal olarak kişiden kişiye değişebildiği gibi aynı kişide sağ sol eklem hareketi olarak birbirlerine göre değişkenlik gösterebilen bileşik bir eklemdir.

Birincil Semptomları:

Çiğneme hareketinde ve ağzın açılıp kapanmasında hareket kısıtlılığı: Normal bireylerde 4,5 cm ağız açıklığı varken, eklem problemi olan kişilerde bu azalmıştır. 4 el parmağımızın dikey bir biçimde ağız boşluğumuzdan içeri girebiliyor olması gerekmektedir.

Ağrı problemleri: Ağrının hangi durumda ne şekilde ne zaman oluştuğu, hangi durumlarda artıp azaldığı sorgulanmalıdır. Çene eklemi dışında yüze, başa, boyuna yayılan ağrılar olabilir.

Hareketler sırasında krepitasyon sesi duyulmaktadır.

Kulağa yansıyan basınç hissi, çınlama ya da ağrı görülebilir.

Temporomandibular eklem bozukluğu çiğneme kasları, temporomandibular eklem veya her ikisinde birden ortaya çıkan problemleri kapsayan bir terimdir. Genel nüfusun %30-50’sinde temporomandibular eklem bozukluğu bulunur. Çene eklemine ilişkin bozukluklarda kimi zaman eklem içi (kapsül içi) kimi zaman eklem dışı yapılardan kaynaklanan sebepler görülebilir.

Eklem Dışı Yapılardan Kaynaklananlar

Hipomobilite (Hareket Azlığı): Kişinin ağzını yeterli fonksiyonellikte açıp kapatamamasıdır.

Osteoartrit: Temporomandibular eklemin en yaygın artrit tipi dejeneratif artrittir. Ağırlık taşıyan bir eklem değildir ancak aktiviteler sırasındaki stres bazı hastalarda benzer dejeneratif değişikliklerin olmasına katkıda bulunur. 20-40 yaşlarda olabilir ve ağrılıdır. Fonksiyonlar ile artan TME ağrısı, eklemde gerginlik, ağız açılımında kısıtlılık, sıklıkla klik işitilir. Daha ileri evrelerde krepitasyon duyulur.

Romatoid Artrit: Romatoid artritli hastaların %50 sinde temporomandibular eklem etkilenir. Kadınların erkeklere oranı 3/1 dir. TME’ in etkilenimi ileri evre, ciddi vakalarda olur ve genellikle çift taraflıdır.

Psoriatik Artrit: Temporamandibular eklem tutulumu hastaların küçük bir kısmında olur. Ani başlangıçlıdır ve hastaların çoğunda deri lezyonları mevcuttur. Genellikle aşırı eklem aralığı daralması ile ilişkilidir.

Hiperürisemi (GUT): Bazen diyetteki değişiklikler kanda aşırı ürik asit veya ürat bulunmasına yol açar ve bu durum gut olarak isimlendirilir. Serumdaki yüksek ürik asit seviyesi, ürat birikimine ve eklemde hiperürisemiye neden olur. Eklemin tutulumu çift taraflı olup, el ve ayaklardaki bir veya daha fazla eklemin tutulumu ile birliktedir. Atak ani gelişir. Eklem şiş, ağrılı, kırmızı ve gergin bir hal alır. İyileşme birkaç günde olur ve düzelme aylar yıllar içindedir. Başlangıçta tedavi yaklaşımı medikaldir. Eğer semptomlar kontrol altına alınmazsa cerrahi işlem uygulanır.

Kronik Mandibular Hipomobilite: Temporomandibular eklemin kapsül içi yüzeylerinde meydana gelen adezyon nedeni ile çene hareketlerinin kısıtlanmasıdır. En sık sebep makrotravmalardır. Travma eklemde kanamaya neden olur.

Neoplaziler (Tümor): Temporomandibular eklemin en yaygın iyi huylutümörü osteokondrom, kötü huylu tümörü ise osteosarkom veya kondrosarkomdur.

Çevre dokulardaki hastalıklar veya patolojiler: Bunların içinde çene tümörleri, tükürük bezi tümörleri, nörolojik bozukluklar, baş boyun bölgesini etkileyen sistemik bozukluklar, boyunu kapsayan ağrılar sayılabilir.

Hipermobilite (Artmış Hareket): Mandibulanın erken ve aşırı öne hareketidir. Kapsül ve ligamentlerdeki gevşekliklere bağlı olarak oluşabilmektedir.

TEDAVİ

Kişiye özel tedavi yöntemleri ile tedavi edilmektedir. Hastanın ihtiyacına göre belirlenir.

Cerrahi Tedaviler:

  • Oklüzyon düzeltme: TME bozukluğunun nedeni dişlerin birbiriyle ilişkisinden kaynaklanıyorsa ve bunun kaynağı da alt ve üst çene arasındaki uyumsuzluksa ortognatik cerrahi işlemler yani çene kemiklerinin operasyon ile yeniden konumlandırılmaları gerekebilir. Böylece stabil bir oklüzyona kavuşulabilir.
  • TME cerrahisi: Yukarda bahsedilen yöntemlerin yetersiz olması durumunda başvurulur. Bazı durumlarda altta yatan nedenler nedeniyle eklem sorunlarının cerrahisiz giderilmesi mümkün olamayabilir.
  • Lizis ve lavaj: Eklemin steril tuzlu su veya eklem mobilizasyonunu arttıracak bir ilaçla yıkanmasıdır.
  • Artroskopik artroplastik cerrahi: Diz ve diğer eklemlere yapılan artroskopi ile aynı prosedürdür. Genel anestezi altında, hastane koşullarında yapılır ve hasta aynı gün taburcu olabilir. Eğer cerrahi dışı tedaviler başarısız olmuşsa ve tanı koyulamamışsa artroskopi tanı aracı olarak kullanılabilir.
  • Açık teknik: Artroskopinin uygun olmadığı veya başarısız olduğu olgularda bazen tercih edilir. Eklem yüzeyi düzleştirme, disk anormalliğini giderme ve hastalıklı dokuyu uzaklaştırmada kullanılır.
  • Kondilotomi (Kondil başının kesilmesi): dişlerin arasındaki teması değiştirme, eklem baskısını azaltma, kondil pozisyonunu değiştirmede kullanılır. Çeneler 7-14 gün birbirine bağlanır.

 

Cerrahi olmayan tedavi yöntemleri şu ana başlıklar altında toplanabilir:

Diyet (Çeneyi dinlendirmek)

Yumuşak yiyecekler diyete eklenerek bu çiğneme kaslarına binen yük azaltır.

Hastaya yiyecekleri küçük parçalara keserek veya bölerek yemeleri öğütlenmelidir.

Aynı zamanda hastalara çok sert yiyecekleri ısırmamaları, sürekli sakız çiğnememeleri ve yemek sırasında ağızlarını çok açmamaları konusunda uyarılar verilir.

Fizik Tedavi

Çene ekleminde fizyoterapi, egzersiz veya manuel terapi uygulamalarına karar vermeden önce diş hekiminiz tarafından, çene eklemi rahatsızlığınızın altında yatan herhangi bir başka problem olmadığına dair karar verilmelidir.

Ayrıca çene eklemi problemi olduğuna dair tanı konmuş olması gerekmektedir.

Öncelikle amaç hastayı semptomlar hakkında bilinçlendirmek, egzersizler ile çene çevresinde ve etrafında inflamasyon, ağrı ve kas spazmını azaltmak, kasılmış halde bulunan kasları gevşetmek, hareket yeteneğini kaybetmiş veya azaltmış kasları kuvvetlendirerek tekrardan çene eklemi çevresindeki kassal dengenin oluşturulmasınıı sağlamaktadır.

Boyun bölgesine uygulanacak her türlü manuel terapi ve egzersizler, fizyoterapistler tarafından uygulanması gerekmektedir.

Çene eklemi probleminde uygulanma süresi ve sıklığı genellikle maksimum 4 seans olarak uygulanmakla birlikte hastaların durumuna göre yaklaşık 1 saat sürmektedir.

Bu yöntemde her uygulama sonrası mutlaka rahatlama, hareket miktarında değişiklik ve ağrıda azalma beklenmektedir.

Çene Eklemi Egzersizleri:

Mandibulaya aktif, pasif veya izometrik egzersizler yaptırılır.

Aktif germe egzersizleri hastanın kendi kas gücüyle yapılır. (izometrik egzersizlerde ise, hareket olmaksızın kaslarda kasılma oluşturulur.)

Pasif germe egzersizinde, başparmak ve işaret parmaklar yardımıyla alt ve üst çene açılmaya çalışılır.

Egzersizlerden önce ve sonra kaslara masaj, sıcak veya soğuk kompres uygulaması yapılabilir.

Uygulama şeklimiz çoğunlukla günde 5-10 defa 5 saniye germe, 5 saniye gevşeme toplam 2-3 dakikalık seanslar şeklindedir. Eğer ağrının birincil nedeni kas ağrısı ise bu durumda fizik tedavi oldukça etkili olur.

Eğer kapsül içi bir eklem hasarı varsa egzersiz programı sırasında hasta yakından takip edilmeli ve eğer ağrı artarsa egzersiz uygulamasına son verilmelidir.

Bölgesel Enjeksiyonlar

Fizik tedavi faydalı olmadığı, ağrının fazla olduğu durumlarda masseter kası içine yapılan enjeksiyonlarda spazmın ve ağrının azaldığı gözlenmiştir.

Splint Tedavisi

Şeffaf plastik bir apareydir.

Dişlerin üzerine gelen ve eklem ile kas hareketleri arasındaki uyum sağlanır.

Bruksizmi ve diş gıcırdatmayı önler. Tedavisi 1-3 ay veya daha fazla sürer.

Bruksizm için olan geceleri kullanılmaktadır.

Ortopedik stabilizasyonla doğru pozisyonda doğru ısırmaya izin verir ve ekleme gelen baskıyı azaltır.

Farmakolojik Tedavi

a) Antiinflamatuar-Analjezik ilaçlar.

b) Kas gevşeticiler.

c) Anksiyolitikler.

d) Antidepresanlar.

e) Antiinflamatuar ajanlar.

Antiinflamatuar etkisi daha fazla olmasına rağmen yan etkileri dolayısıyla kortikosteroidleri TME disfonksiyonunda kullanılmasını tavsiye edilmez.

Ev Egzersizleri

Tedavi en önemli kısımlarından birini kendi kendinize evde yapacağınız egzersizler oluşturmaktadır. Uzman fizyoterapistler tarafından gerekli kaslar gevşetildikten sonra ve eklem hareketleri doğru şekilde sağlanmaya başladıktan sonra gerekli baş, boyun, diş ve dil pozisyonlarının tam olarak yerleşmesi için mutlaka ev egzersizleri yapılmalı ve yasak olan hareketlerden kaçınmak gerekmektedir.

Uygulamalar süresi boyunca sert cisimler yenmemelidir.

Mutlaka hareketler ağrısız pozisyonda uygulanmalıdır.

Uzman ekibimiz sizlere yardımcı olabilmek için hazır bekliyor. Sağ alt köşedeki çevrim içi sohbet butonuna tıklayarak bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Sitemiz sadece bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi için mutlaka doktorunuza danışmanız gerekmektedir.

 

Yorumlar

avatar
  Subscribe  
Bildir
WhatsApp chat