Dengenin ve dik duruş pozisyonumuzun doğru bir şekilde merkezi sinir sistemimiz tarafında işlenmesinde vestibüler sistemden aldığımız girdiler büyük rol oynamaktadır. Bu sistem daha çok baş hareketlerine duyarlı olduğu için başın pozisyon değişikliklerini ve hareketlerini merkezi sinir sistemine iletir. Baş hareketleri sırasında gözün nesnelere odaklanmasını sağlayarak düz bakışı sabitler.

Dinlenme halimizde her iki vestibüler sistemden denge merkezimize simetrik bilgi akışı olmaktadır. Harekete başlamamız ile beraber yöne göre bilgi girdileri değişmektedir. Hasarlı taraftan eksik bilgi girişi olacağı için simetri bozulur ve vertigo oluşur.

Kişinin bozulan çevre ilişkileri ile beraber başının döndüğü hissinin rahatsızlık verecek şekilde hissedilmesidir. Bu dönme hissi bazen zorlukla farkedilebilir derecede bazende gündelik işlerimizi yapmakta zorluk çıkaracak şiddettedir.

Birden fazla durumun belirtisi olarak ortaya çıkabilen vertigo, meydana geliş nedenlerine bağlı olarak ikiye ayrılmaktadır;

1)Periferik(çevresel) vertigo

2)Santral(merkezi) vertigo

 1) Periferik Vertigo

Periferik vertigo, genellikle iç kulağın denge mekanizmalarıyla ilgili bir sorundan kaynaklanan ve daha yaygın olarak görülen vertigo tipidir.

En yaygın nedenleri; benign paroksismal pozisyonel vertigo (iyi huylu ani geçici yani pozisyonel vertigo), kafa yaralanması, labirentit (iç kulak iltihabı), vestibüler nörinit (denge siniri iltihabı), meniere hastalığı, belirli ilaç türleri sayılmaktadır.

  1. A) Benign paroksismal pozisyonel vertigo

Baş hareketleri sırasında, kısa süreli  şiddetli baş dönmeleridir. Genellikle kişi kulağı altta kalacak şekilde yan yattığı durumlarda ortaya çıkar ve ani hareketten birkaç saniye sonar gecikmeli olarak ortaya çıkar, ani başlar ve beraberinde bulantı olabilir.

Bütün baş dönmelerinin %25 ‘ini oluşturan bu tipte baş dönmesi 10-30 sn kadar sürer.

Çoğunlukla yaşlı insanları etkilemekte ve ortalama olarak 50 yaşından büyük kişilerde görülmektedir. 50 yaş altı popülasyonda genellikle kafa travmasına bağlı oluşmaktadır.

Benign paroksismal pozisyonel vertigo oluşmasındaki birtakım nedenler;

-Kulak enfeksiyonları

-Kulak ameliyatı

-Kafa travması

-Uzun süreli yatak istirahatleri ve aşırı hareketsizlik

-Kafa Yaralanmaları

  1. B) Labirentit (İç Kulak İltihabı)

Labirent, kulakta bulunan işitme dengesini kontrol eden sıvı dolgulu bir yapıdır.

Eğer bu yapı yani labirent iltihaplanırsa, beyne giden birtakım sinyaller değişir bunun sonucunda da denge bozukluğu ve vertigoya meydana gelebilir.

Denge kontrol sorunlarına ek olarak labirentitli bir hasta işitme kaybı ve tinnitusla(kulak çınlanması) da karşılaşabilir. Labirent iltihabı soğuk algınlığı veya grip gibi viral (virüs kaynaklı) bir enfeksiyon sonucu da oluşabilir. Nadiren bakteri enfeksiyonundan da kaynaklanabilir.

Bu nedenle meydana gelen vertigo çeşitinde bulantı, kusma, işitme kaybı, kulak çınlaması ve ağrısı da meydana gelebilir.

Tedavisinde tek seansta bile ekili sonuçlar alabildiğimiz Epley manevrası uygulanmaktadır. Buna ek olarak 2 haftalık programlarda %95 başarı sağlanabilen Brandt-DAroff egzersizleri de uygulanmaktadır.

 

C)Vestibüler Nörinit (Denge Siniri İltihabı)

Vestibüler nörinit, denge sinirinin iltihabı olarak bilinmektedir. Labirenti beyne bağlayan sinirin iltihaplanması sonucu ortaya çıkan bir iç kulak rahatsızlığıdır. Bazı durumlarda labirentin kendisi de iltihaplanabilmektedir. Bu durum sıklıkla viral (virüs kaynaklı) enfeksiyon kaynaklı olabileceği gibi bakteriyal nedenli de olabilir.

Duyma kaybı,çınlama gibi kulak problemleri veya nörolojik problemler (felç, titreme, bilinç kaybı) olmadan aniden gelişen ve şiddetli vertigo görülmektedir. Başlangıçtan 1-2 hafta önce üst solunum yolu enfeksiyonu veya gastroenterit hikayesi bulunmaktadır.

Şikâyetler, başlangıçta çok şiddetlidir hastalar tek başına yürümeyi beceremez, mide bulantısıyla beraber yemek yemede güçlük ve su içmede zorlanma gibi güç durumlar ortaya çıkabilir. Ilk 24 saatte semptomlar pi yaparlar ve birkaç gün ya da hafta içinde yavaş yavaş düzelme göstermektedir.

Yaş ilerledikçe iyileşme hızı azalır fakat çoğunlukla hastalık sonrası kalıcı hasarlar meydana gelmez.

Akut tedavisinde vestibüler rehabilitasyon yapılmaz fakat subakut dönemde kronikleşmeyen bir durum olduğu için rehabilitasyon programına başlanabilir.

D)Meniere Hastalığı (İç kulak tansiyonu)

Şiddetli vertigo bazen iç kulağı etkileyen ve Meniere hastalığı olarak adlandırılan nadir bir durumdan kaynaklanabilmektedir. Hastanın bir kulağında işitme azalmış işitme kaybı, kuylak çınlaması, dolgunluk ya da basınç hissi gelişir. Bunların ardından vertigo atağı ortaya çıkar ve dakikalr içinde en yüksek yoğunluğa ulaşır ve sonraki birkça saat içinde yavaş yavaş hafifler.

Ataklar genellikle bulantı ve kusma ile seyretmektedir.

Bu hastalığın nedeni tam olarak bilinmemekle beraber endolef sıvısındaki artış nedeni ile labirentin şişmesine dayandırılmaktadır.

Nadiren ameliyata ihtiyaç duyulan örnekleri de vardır.

E)Bazı İlaç Türleri

Vertigo, bazı ilaçların bir yan etkisi olarak da ortaya çıkabilmektedir.

Bu nedenle, ilaç bilgilerini okurken baş dönmesi gibi bir yan etkisi olup olmadığı iyice kontrol edilmelidir.

2)Santral(merkezi) Vertigo

Santral vertigo, serebellum (beynin dibinde bulunur) veya beyin sapı (beynin omuriliğe bağlanan alt kısmı) problemlerinden kaynaklanmaktadır.

Santral Vertigonun nedenleri şunlardır:

Migren: Migren vakalarının %35’inde görülebilmektdir. Baş ağrısı ve dengesizlik ile eşlik edebilir.

Multipl skleroz: 8. Kranial sinir etkilenimine bağlı olarak MS vakalarının %50 sinde görülebilmektedir.

Beyincik yaralanmaları: beyincik denge merkezlerinde biri olduğundan dolayı etkilenimleri sonucu vertigo oluşabilmektedir.

Mal de Debarquement( Gemici Hastalığı):  Uzun süre deniz hayatında bulunan kişilerin karaya ayak atmaları ile oluşmaktadır. Karada geçirilen bir stabil hayat sonrası düzelebilmektedir. Daha çok 40-50 yaş kadınlarda görülmektedir. Vestibüler rehabilitasyonun etkili olduğu bilinmektdir.

Servikal problemler:  boynumuzdaki yapılardaki bozulmalar sonucu oluşacak denge kayıplarana bağlı olarak oluşmaktadır.

 

Vertigonun kaynağının belirlenmesi tedavide büyük önem taşırmaktadır, vertigo teşhisinde doktorunuz birtakım sorular yönelterek vertigonun çeşidini belirlemede yol gösteren belirtiler bulmaya çalışır. Buna ek olarak doktorunuz vertigo türünün teşhisinde sizi fiziksel muayeneden de geçirmektedir. Fiziksel muayenede bazı göz ve kafa hareket testleriyle göz hareketlerinizde anormallik olup olmadığına bakar.

Fiziksel muayene dışında baş bölgesinin bilgisayarlı tomografisi, MRI ile vertigonun sebebini teşhis edebilir. Doktorunuz, kulak enfeksiyonundan şüphelendiğinde ise kulağınızdan sıvı ya da irin numunesi alınmasını isteyebilir. Beyne kan akışı yetersizliğinden şüphelenirse Doppler ultrason yöntemi, BT anjiyografi, kateter anjiyografi gibi testlerden yararlanabilir.

Vestibüler sistem hasarlandığında kendi kendini iyileştiremez, iyileşme için MSS kompansasyon ve adaptasyon teknikleri gerekmektedir. Akut fazda beyin aşit olamayan girdileri hataları olarak algılar ve tüm sinyallerin alımını durdurur. bu durumda vestibülo okuler reflek tekrardan ayarlanarak adaptasyon aşaması başlar.

Vertigo yalnızca bir bulgu olduğundan dolayı ilk olarak temelinde yatan hastalığın tedavi edilmesi gerekmektedir. Tedaviye vertigoyu tetikleyen faktörleri ve pozisyonları ortadan kaldırarak başlanmalıdır. Bu faktörlere örnek verecek olursak stres, kafein, sigara, alkol, ağır egzersizler,ani hareketler, fazla tuz alımı vb…

VESTİBÜLER REHABİLİTASYON

Vestibüler ve denge bozukluklaro olan kişilerde uygulanan yaklaşımdır. Kişinin ihtiyaçlarına göre sistematik egzersiz ve aktiviteleri içerir. Amaç merkezi sinir sisteminin yeniden eğitilmesi ile beraber ;

  • Dengesizlik hissini azaltmak,
  • Baş hareketleri sırasında duran cismin hareketli algılanmsını azaltmak,
  • Static ve dinamik dengenin geliştirlmesi,
  • Aktivite düzeyinin arttırılması
  • Yaşam kalitesinin arttırılmasıdır.

Alışma mekanizmasının işleyemeceği bazı unstabil durumlarda ve egzersiz tedavisi ile semptomların artabileceği durumlarda uygulanmamaktadır.

Her hastanın ihtiyaçları, problemleri,hastalığının şiddeti kişiye özel ve farklı egzersiz programı reçetelendirilir.

Temelde vestibülo oküler refleks eğitimi (bakış sabitlenmesi, baş-göz koordinasyonu); vestibulospinal refleks (denge aktiviteleri, yer çekimi merkezi); alıştırma programları uygulanmaktadır.

Cawthorne and Cooksey egzersizlerini de tedavi programına eklenebilir. Vestibuler sistemi uyarmak, dengeyi sağlamak ve doğru bir şekilde çalışmasını sağlayarak vertigonun etkilerini azaltmak amacıyla kullanılabilmektedir.

Her egzersiz programın hastada etkili olamayacağı bilimeli uzman kişilerce tedavi programları oluşturulmalıdır.

Uzman ekibimiz sizlere yardımcı olabilmek için hazır bekliyor. Sağ alt köşedeki çevrim içi sohbet butonuna tıklayarak bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Sitemiz sadece bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi için mutlaka doktorunuza danışmanız gerekmektedir.

Yorumlar

avatar
  Abone Ol  
Bildir
WhatsApp chat